“We wisten natuurlijk dat de uitkomsten niet fraai zouden zijn, maar deze resultaten zijn ronduit zorgwekkend”, zegt onderzoeker Jackie Middeldorp. “Door hun gezondheid vaker te screenen en actief te ondersteunen in hun leefstijl, verbeteren we de levenskwaliteit van deze patiënten – én drukken we de zorgkosten.”
Zorgwekkende gezondheid
Het onderzoek brengt de lichamelijke gezondheid en leefstijl van mensen met langdurige verslavingsproblemen gedetailleerd in kaart. De onderzoekers ondervroegen 136 patiënten in gespecialiseerde verslavingszorginstellingen in Nederland. Dat deden ze volgens de Utrechtse Somatische Screening. Dat is een screeningslijst die verpleegkundig specialisten specifiek ontwikkelden voor de vroegtijdige signalering van lichamelijke gezondheidsproblemen bij patiënten met ernstige verslavingsproblemen.
De resultaten van het onderzoek:
- 88 procent van de onderzochte patiënten rookt, tegenover 19 procent in de algemene bevolking;
- 50 procent heeft een kunstgebit, zeven keer meer dan gemiddeld;
- 75 procent heeft een bijkomende medische aandoening;
- 25 procent heeft een hart- en vaatziekte, 20 procent COPD;
- 34 procent ervoer in de afgelopen week ernstige pijn;
- 35 procent gaf aan uitputting te voelen;
- 50 procent heeft onvoldoende kennis en vaardigheden om hun medicatie, voeding en beweging zelfstandig te regelen.
Ook lopen langdurig verslaafde mensen extra risico op gezondheidsproblemen door gedrag, zoals werken in de prostitutie, overdosering, gebruik van naalden die niet schoon zijn, en het gebruik van meerdere middelen tegelijk, vaak vanwege de pijn. “Zonder lichamelijk welzijn is het vrijwel onmogelijk om van verslavingsproblemen te herstellen”, zegt Middeldorp, onderzoeker bij het lectoraat ggz-verpleegkunde van Hogeschool Inholland en verpleegkundig specialist ggz bij Jellinek.
Beperkte toegang tot zorg
Uit het onderzoek blijkt dat veel patiënten met ernstige verslavingsproblematiek wel in contact zijn met zorgverleners, maar dat essentiële informatie over hun fysieke gezondheid niet altijd wordt gedeeld. Daardoor blijven ziektes onbehandeld, met als gevolg verhoogde sterfte, onnodig lijden en hogere zorgkosten.
“Bij mensen met een verslaving duurt het vaak heel lang voordat ze bij de juiste zorgverlener in beeld komen”, zegt Middeldorp. “Middelengebruik en medicatie kunnen fysieke klachten tijdelijk maskeren, waardoor medische problemen soms pas laat worden onderkend. En door schaamte, angst voor stigmatisering, maar ook onderschatting van hun probleem, komen verslaafde patiënten pas in een ernstig stadium in de zorg terecht. Dat maakt de behandeling vaak complexer.”
Ook blijkt dat psychofarmaca, zoals benzodiazepinen, antidepressiva en antipsychotica, veel worden voorgeschreven zonder structurele monitoring van de lichamelijke gevolgen. “We zien metabole en cognitieve problemen die met een bredere en meer geïntegreerde aanpak mogelijk voorkomen hadden kunnen worden”, vertelt Middeldorp.
Standaard leegstijlbegeleiding
Niet alleen is de toegang tot zorg beperkt, ook worden screenings weinig uitgevoerd en zijn leefstijlinterventies nauwelijks ingebed. Beide zouden volgens de onderzoekers juist standaard moeten worden.
Leefstijlbegeleiding dient, naast psychologische zorg en medicatie, structureel te worden opgenomen als volwaardige behandeloptie in de verslavingszorg. “Een gezonde leefstijl draagt bij aan mentaal welzijn en herstel”, aldus Middeldorp. “Het is een noodzakelijke toevoeging om volledige zorg te geven aan deze patiënten en ze een kans te geven uit de verslaving te komen. En het mooie is: leefstijlverandering kan direct worden ingezet, zonder wachtlijst.”